Wiesz, co chcesz zrobić, w jakim kierunku iść, a często także jakie konkretne kroki mają sens, a mimo to tego nie robisz? Blokada wewnętrzna może mieć formę odkładania decyzji, powracania do znanych schematów, nadmiernego analizowania albo poczucia, że „to jeszcze nie jest ten moment”. Z zewnątrz wygląda to jak brak działania. Od środka jest to dużo bardziej złożony proces.

To, co nazywasz blokadą, nie jest jedną rzeczą. Jest efektem nakładających się mechanizmów, które działają jednocześnie na poziomie poznawczym, emocjonalnym i fizjologicznym. I bardzo często nie mają nic wspólnego z tym, czy naprawdę chcesz zmiany. Mają związek z tym, jak Twój system interpretuje tę zmianę.

Pierwszym poziomem jest sposób, w jaki mózg definiuje bezpieczeństwo. Z biologicznego punktu widzenia Twoim nadrzędnym zadaniem nie jest rozwój, tylko przetrwanie. Oznacza to, że system nerwowy preferuje to, co znane i przewidywalne (nawet jeśli to, co znane, nie jest wspierające). Zmiana, nawet pozytywna, oznacza wyjście poza to, co zostało już rozpoznane. Pojawia się więc niepewność. A niepewność jest przez mózg interpretowana jako potencjalne ryzyko. W efekcie organizm zaczyna reagować tak, jakbyś wchodził w coś, co może być zagrożeniem.

Ta reakcja nie zawsze jest spektakularna. Często jest bardzo subtelna. Może przyjmować formę napięcia w ciele, lekkiego niepokoju, trudności w skupieniu albo nagłego „spadku energii”, kiedy zbliżasz się do działania. Z zewnątrz wygląda to jak brak motywacji. W rzeczywistości jest to sygnał, że system próbuje przywrócić znany stan równowagi.

Drugim poziomem jest zapis doświadczeń, który funkcjonuje w podświadomości. Każda zmiana, którą rozważasz, jest automatycznie odnoszona do wcześniejszych sytuacji. Jeśli w przeszłości podobne działania wiązały się z krytyką, przeciążeniem, odrzuceniem albo poczuciem utraty kontroli, organizm zapamiętał to jako informację. Nie w formie historii, tylko w formie reakcji. W momencie, w którym pojawia się możliwość zmiany, ten zapis się aktywuje. Pojawia się reakcja, która ma Cię przed tym chronić.

Dlatego możesz jednocześnie chcieć zmiany i odczuwać opór. Jedna część Ciebie widzi sens i kierunek, druga reaguje na podstawie wcześniejszych doświadczeń. Ten konflikt wewnętrzny jest naturalnym efektem tego, że różne części Ciebie mają różne „cele”.

Trzeci poziom dotyczy tożsamości. Każdy z nas ma określony obraz siebie, który powstał na podstawie doświadczeń i interpretacji. Ten obraz obejmuje nie tylko to, co robisz, ale to, kim się czujesz. Jeśli przez lata funkcjonowałaś w określonej roli, zmiana zaczyna dotykać czegoś głębszego niż pojedyncze zachowanie. Zaczyna dotykać tego, kim jesteś w swoim własnym odczuciu.

Jeśli na przykład masz obraz siebie jako osoby, która musi się długo przygotowywać, zanim zacznie działać, albo jako osoby, która nie jest jeszcze gotowa na kolejny poziom, każda próba zmiany będzie wchodziła w konflikt z tym obrazem. Twój umysł będzie próbował zachować spójność i działać wedle starego sposobu postrzegania siebie, ponieważ dotychczasowa tożsamość nie została jeszcze zaktualizowana.

Czwarty poziom to przekonania, które funkcjonują jako filtry pomagające nam interpretować rzeczywistość. To one nadają znaczenie temu, co się dzieje. Jeśli masz przekonanie, że zmiana wiąże się z ryzykiem utraty stabilności, że sukces wiąże się z większą odpowiedzialnością, albo że bycie widocznym oznacza bycie ocenianym, każda próba ruchu w tym kierunku będzie uruchamiała reakcję obronną. Nie dlatego, że zmiana sama w sobie jest trudna, tylko dlatego, że znaczenie, które jej nadajesz, jest obciążające.

Te przekonania działają automatycznie. Nie pojawiają się jako świadome zdania. Często są odczuwane jako „coś nie gra”, „to jeszcze nie jest ten moment”, „muszę się lepiej przygotować”. To są formy, w jakich Twoja podświadomość komunikuje, że dany kierunek jest niespójny z tym, co zostało w niej zapisane.
Piąty poziom to regulacja emocjonalna. Każda zmiana wiąże się z określonym zakresem emocji. Może to być ekscytacja, ale też niepewność, napięcie, czasem lęk. Jeśli Twoje doświadczenie nie obejmowało bezpiecznego przeżywania tych stanów, organizm będzie próbował ich unikać. Najprostszym sposobem unikania jest zatrzymanie działania.

To dlatego możesz mieć momenty, w których jesteś bardzo zmotywowana, a potem nagle pojawia się wycofanie. To nie jest brak konsekwencji. To zmiana stanu emocjonalnego, z którym nie potrafisz jeszcze swobodnie pracować.

Szósty poziom dotyczy przeciążenia poznawczego. Wiele osób, które intensywnie nad sobą pracują, ma bardzo rozwiniętą zdolność analizy. Potrafią zobaczyć wiele możliwych scenariuszy, przewidzieć konsekwencje, rozważyć różne opcje. To jest zasób, ale w kontekście zmiany może stać się źródłem zatrzymania. Kiedy pojawia się zbyt wiele możliwości i zbyt wiele potencjalnych konsekwencji, umysł nie znajduje jednoznacznego kierunku. W takiej sytuacji najbezpieczniejszą decyzją staje się brak decyzji.
Wszystkie te poziomy działają jednocześnie. Dlatego zmiana nie jest prostym przejściem od punktu A do punktu B. Jest procesem, w którym różne części systemu muszą zostać uwzględnione i zintegrowane.
To prowadzi do ważnego wniosku. Blokada nie jest czymś, co trzeba „przełamać”. Jest informacją o tym, że w Twoim umyśle istnieje niespójność. Próba jej zignorowania albo przeforsowania działania często prowadzi do jeszcze większego napięcia i wzmocnienia oporu.

Realna zmiana zaczyna się w momencie, w którym przestajesz traktować tę blokadę jako przeciwnika, a zaczynasz widzieć ją jako sygnał.

Co możesz zrobić, by blokada puściła?

Pierwszym krokiem jest zauważenie, na którym poziomie pojawia się zatrzymanie. Czy jest to napięcie w ciele, konkretny sposób myślenia, obraz przyszłości, który wywołuje niepokój, czy może poczucie, że „to jeszcze nie jest ten moment”. To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ każdy z tych poziomów wymaga trochę innego podejścia.

Drugim krokiem jest regulacja. Zanim podejmiesz działanie, ważne jest, abyś była w stanie wewnętrznym, który na to pozwala. To może oznaczać pracę z oddechem, spowolnienie, skierowanie uwagi do ciała. Kiedy napięcie się obniża, pojawia się większa dostępność do podejmowania decyzji i rozpoczęcia działania.

Trzecim krokiem jest stopniowanie zmiany. Zamiast próbować przejść od razu do dużego kroku, warto wprowadzać mniejsze działania, które są wystarczająco bezpieczne, aby umysł mógł je przyjąć. Każde takie doświadczenie aktualizuje zapis i zmniejsza poziom oporu.

Czwartym krokiem jest praca z przekonaniami i znaczeniem, jakie nadajesz zmianie. Zamiast próbować je od razu „naprawić”, warto zobaczyć, jakie dokładnie założenia są aktywne. Co Twoim zdaniem oznacza ta zmiana. Co się stanie, jeśli ją wprowadzisz. Jakie konsekwencje przewidujesz. Samo uświadomienie tych warstw często zmienia sposób, w jaki system reaguje.

Piątym krokiem jest praca na poziomie podświadomości. To tam zapisane są wzorce, które uruchamiają się automatycznie. Kiedy zmienia się reakcja na tym poziomie, zmiana przestaje być wysiłkiem. Zaczyna być naturalnym ruchem.

W tym procesie ważna jest jeszcze jedna rzecz. Zmiana nie polega na tym, że przestajesz odczuwać opór. Polega na tym, że opór przestaje być czynnikiem decydującym o Twoim działaniu. Pojawia się przestrzeń, w której możesz zauważyć, co się dzieje, i mimo tego wybrać kierunek.

Z czasem ta przestrzeń się poszerza. To, co wcześniej zatrzymywało, zaczyna mieć mniejszy wpływ. Działanie staje się bardziej dostępne, a decyzje mniej obciążone.

I wtedy zmiana przestaje być czymś, co próbujesz wymusić. Zaczyna być czymś, co naturalnie się wydarza, kiedy Twój wewnętrzny system zaczyna działać w sposób bardziej spójny.